Chứng Chỉ Ngoại Ngữ Nào Được Chấp Nhận Khi Xin Việc
Nhiều Người Băn Khoăn Nên Đầu Tư Vào Chứng Chỉ Ngoại Ngữ Nào
Tuần trước có bạn nhắn hỏi chúng tôi nên thi chứng chỉ ngoại ngữ nào để nộp hồ sơ xin việc. Bạn ấy học tiếng Anh đã bốn năm nhưng chưa thi chứng chỉ nào. Gần như tin tuyển dụng nào cũng ghi ưu tiên ứng viên có chứng chỉ ngoại ngữ. Nghe thì đơn giản, nhưng chọn đúng loại lại không dễ chút nào.
Thị trường hiện có rất nhiều loại chứng chỉ, mỗi loại phục vụ một mục đích khác nhau. Có chứng chỉ đo trình độ giao tiếp hàng ngày. Có chứng chỉ đo khả năng học thuật để du học. Có chứng chỉ dành riêng cho người muốn đi dạy ngôn ngữ đó. Chọn nhầm loại, bạn vừa tốn tiền vừa tốn thời gian mà nhà tuyển dụng vẫn không công nhận.
Chọn Nhầm Chứng Chỉ, Mất Cả Tiền Lẫn Thời Gian
Chúng tôi từng gặp một bạn thi chứng chỉ tiếng Anh do một trung tâm nhỏ tự tổ chức. Trung tâm này tự cấp bằng, không liên kết với tổ chức khảo thí quốc tế nào. Lúc nộp hồ sơ, nhà tuyển dụng tra tên chứng chỉ mà không thấy trên hệ thống nào cả. Hồ sơ bị hỏi lại nhiều lần, bạn ấy mất khá nhiều thời gian giải thích.
IELTS, TOEIC hay HSK đều do tổ chức khảo thí quốc tế cấp, luôn có mã số tra cứu công khai. Chứng chỉ nội bộ kiểu như trên thì không có mã số đó. Nhà tuyển dụng không có cách nào xác minh, nên thường bỏ qua hồ sơ cho an toàn. Đây là bài học chúng tôi muốn nhắc trước, để bạn không mất công lẫn mất tiền vì chọn nhầm nơi thi.
Cách kiểm tra khá đơn giản: chứng chỉ uy tín luôn ghi rõ đơn vị tổ chức thi đứng sau. Ví dụ IELTS do British Council và IDP đồng tổ chức, TOEIC do ETS. HSK do Hanban, còn JLPT do Japan Foundation. Nếu chứng chỉ bạn định thi không nêu được tên đơn vị quốc tế nào, cứ hỏi thẳng trung tâm trước khi đóng tiền. Đừng ngại hỏi kỹ.
Nhiều bạn hiện học ngoại ngữ qua lớp online tại nhà, thay vì đến trung tâm. Cách học này tiện, nhưng cần máy tính, micro và đường mạng ổn định để nghe nói cho rõ. Nếu bạn đang chuẩn bị góc học tại nhà, chúng tôi có một bài mẹo nhỏ đáng xem. Đó là mẹo dùng thiết bị văn phòng và công nghệ gia đình mà chúng tôi từng viết. Bài đó giúp buổi học không bị gián đoạn giữa chừng.
Những Chứng Chỉ Ngoại Ngữ Được Chấp Nhận Rộng Rãi Tại Việt Nam
Ở Việt Nam, một số chứng chỉ ngoại ngữ được nhắc tới nhiều nhất trong hồ sơ xin việc. Phần lớn doanh nghiệp, kể cả công ty nước ngoài, đều quen mặt với nhóm này. Dưới đây là những cái tên chúng tôi thấy xuất hiện thường xuyên nhất khi duyệt hồ sơ ứng viên. Chúng tôi xếp theo từng nhóm ngôn ngữ cho dễ theo dõi.
| Chứng chỉ | Ngôn ngữ / kỹ năng đo | Phù hợp với nhóm nào |
|---|---|---|
| IELTS | Tiếng Anh, đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết | Hồ sơ du học, xin việc ở công ty đa quốc gia, xin visa lao động |
| TOEIC | Tiếng Anh công sở, thiên về đọc và nghe | Nhân viên văn phòng, nhất là ở công ty Nhật, Hàn |
| HSK | Tiếng Trung, chia sáu cấp độ | Xuất nhập khẩu, mua hộ hàng Trung Quốc, biên phiên dịch |
| JLPT | Tiếng Nhật, từ N5 đến N1 | Công ty Nhật, kỹ sư, điều dưỡng đi làm việc tại Nhật |
| TOPIK | Tiếng Hàn | Công ty Hàn Quốc, ngành sản xuất và dịch vụ |
| DELF/DALF | Tiếng Pháp | Tổ chức phi chính phủ, ngoại giao, giáo dục Pháp ngữ |
Nhóm Chứng Chỉ Tiếng Anh Nhà Tuyển Dụng Quen Mặt Nhất
Với tiếng Anh, ba cái tên quen thuộc nhất là IELTS, TOEIC và TOEFL. IELTS đo cả bốn kỹ năng, thường dùng cho hồ sơ du học hoặc làm ở công ty quốc tế. TOEIC thiên về tiếng Anh công sở, đo khả năng đọc hiểu email, tài liệu, giao tiếp văn phòng hàng ngày. Nhiều công ty Nhật, Hàn tại Việt Nam yêu cầu điểm TOEIC tối thiểu khi tuyển vị trí văn phòng.
Ngoài ra còn có CELTA và TESOL, hai chứng chỉ dành cho người muốn đi dạy tiếng Anh, khác hẳn nhóm trên. Nếu bạn định làm giáo viên, đây mới là hướng nên đầu tư. Còn nếu bạn chỉ cần “có chứng chỉ ngoại ngữ” để đủ điều kiện ứng tuyển ngành khác, IELTS hoặc TOEIC vẫn là lựa chọn an toàn hơn nhiều.
Một điểm đáng lưu ý là nhiều công ty hiện dùng phần mềm lọc hồ sơ tự động trước khi người thật đọc. Hệ thống quét từ khoá kiểu “IELTS 6.5” hay “TOEIC 700” ngay trên CV. Ghi đúng điểm số, đúng tên chứng chỉ giúp hồ sơ không bị loại oan ở vòng lọc máy. Việc tuyển dụng ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, không riêng gì khâu lọc hồ sơ. Nếu tò mò, chúng tôi có bài riêng bàn về việc AI đang thay đổi quy trình tuyển dụng ra sao.
Nhóm Ngôn Ngữ Châu Á Và Châu Âu Đang Được Săn Đón
Vài năm gần đây, nhu cầu tuyển người biết tiếng Nhật, tiếng Trung tăng khá rõ. Nhiều khu công nghiệp phía Bắc có vốn đầu tư Nhật, Hàn. Ở đó, JLPT và TOPIK gần như là điều kiện bắt buộc cho vị trí kỹ thuật. HSK cũng vậy, nhất là với ngành xuất nhập khẩu và mua hộ hàng Trung Quốc, nơi việc đọc hợp đồng, trao đổi với xưởng sản xuất bên kia biên giới diễn ra gần như mỗi ngày.
Tiếng Pháp thì kén ngành hơn hẳn. DELF và DALF phù hợp với người làm ở tổ chức quốc tế, giáo dục hoặc ngoại giao, nhưng ít phổ biến ở khối doanh nghiệp thông thường. Nếu ngành bạn nhắm tới không dùng tiếng Pháp, đầu tư vào chứng chỉ này sẽ không hiệu quả; lúc đó chọn tiếng Anh hoặc tiếng Trung vẫn tốt hơn.
Một lưu ý nhỏ nhưng nhiều người quên: chứng chỉ nào cũng có thời hạn. IELTS và TOEIC thường chỉ có giá trị hai năm kể từ ngày thi. Có bạn thi xong cất trong tủ ba năm mới đem hồ sơ đi nộp, tới lúc đó nhà tuyển dụng không chấp nhận nữa vì đã hết hạn. Đây là lỗi khá phổ biến mà chúng tôi vẫn thấy lặp lại mỗi năm.
Cách Chọn Chứng Chỉ Phù Hợp Với Mục Tiêu Nghề Nghiệp
Biết chứng chỉ nào được công nhận rộng rãi mới là bước đầu. Bước tiếp theo là xem chứng chỉ đó có khớp với công việc bạn nhắm tới hay không. Chẳng hạn, hai người cùng thi IELTS 7.0, nhưng một người xin việc ở công ty logistics, người kia xin việc dạy tiếng Anh — giá trị tấm bằng với hai công việc này không hề giống nhau.
Thời gian và chi phí ôn thi cũng nên tính trước. IELTS và TOEIC có lịch thi gần như hàng tuần ở các thành phố lớn, nếu chăm ôn có thể thi trong một, hai tháng. JLPT và HSK thi theo đợt cố định trong năm, thường chỉ một, hai lần, nên phải canh lịch đăng ký sớm. Học phí ôn luyện và lệ phí thi giữa các chứng chỉ chênh nhau khá nhiều tuỳ trung tâm. Bạn nên hỏi trực tiếp vài nơi để so sánh trước, thay vì chọn đại chỗ đầu tiên tìm thấy.
Một cách khác để chọn nhanh hơn: tìm khoảng mười tin tuyển dụng đúng vị trí bạn nhắm tới, xem có bao nhiêu tin yêu cầu chứng chỉ nào. Chứng chỉ nào xuất hiện nhiều nhất, đó thường là lựa chọn an toàn cho ngành đó. Cách này đơn giản nhưng hiệu quả hơn việc hỏi cảm tính từng người quen.
Câu Chuyện Từ Một Bạn Từng Nhắn Tin Hỏi Chúng Tôi
Có một bạn từng nhắn hỏi chúng tôi có nên thi thêm TOEIC dù đã có IELTS 6.5. Bạn ấy làm nhân viên hành chính văn phòng, công việc chủ yếu đọc email và soạn tài liệu tiếng Anh, không cần nói nhiều. Chúng tôi khuyên bạn ấy giữ IELTS, không cần thi thêm TOEIC, vì hai chứng chỉ đo gần giống nhau và công ty bạn ấy cũng không đòi hỏi cả hai.
Ngược lại, có bạn khác đang cân nhắc nghỉ việc ở công ty để làm dịch thuật tự do toàn thời gian. Với hướng đi này, chứng chỉ không còn là điều kiện bắt buộc như khi nộp hồ sơ công ty, nhưng vẫn là căn cứ để khách hàng tin tưởng chất lượng bản dịch. Nếu bạn cũng đang phân vân giữa đi làm công ty và làm nghề tự do, chúng tôi có một bài chia sẻ khá kỹ về thời điểm nên chuyển từ làm tự do sang thành lập doanh nghiệp riêng.
Nếu bạn chọn hướng dịch thuật hoặc dạy kèm tự do, chứng chỉ ngoại ngữ chỉ là điểm khởi đầu. Bạn còn cần làm sao để khách hàng tự tìm thấy mình, thay vì chỉ chờ giới thiệu truyền miệng. Không ít giáo viên tự do đã đầu tư thiết kế website bán hàng riêng để dễ đăng lịch học và giới thiệu chứng chỉ chuyên nghiệp hơn hẳn.
Chọn Đúng Một Chứng Chỉ Vẫn Tốt Hơn Ôm Ba Bốn Tấm Bằng
Quay lại câu hỏi ban đầu: nên chọn chứng chỉ nào? Chúng tôi luôn khuyên chọn một chứng chỉ phù hợp nhất với ngành mình nhắm tới, thay vì thi tràn lan cho có. Một tấm IELTS hoặc TOEIC đúng mục tiêu, còn hạn sử dụng, luôn có giá trị hơn nhiều so với ba chứng chỉ lạ xếp đầy trong hồ sơ.
Nếu vẫn chưa chắc nên chọn loại nào, hãy xem chính tin tuyển dụng của vị trí bạn muốn ứng tuyển và đọc kỹ phần yêu cầu ngoại ngữ trong đó. Tin tuyển dụng thường ghi rõ chứng chỉ và mức điểm cần có. Bám theo đó mà học và thi, bạn sẽ đỡ mất thời gian hơn nhiều so với việc tự đoán mò.
